Vượt qua nỗi sợ cái chết

Yalom viết trong cuốn Staring at the Sun: Overcoming the Terror of Death rằng, muốn thôi sợ cái chết, người ta phải làm đúng một điều tưởng ngược đời: đừng tránh né nó nữa. Ông là nhà tâm lý học hiện sinh, và chính ông thừa nhận có những giai đoạn trong đời mình cũng từng phải vật lộn với nỗi sợ ấy. Có lẽ đó là một phần lý do đưa ông đến với nghề trị liệu, và hướng ông tập trung vào những câu hỏi hiện sinh. Cuốn Staring at the Sun được ông viết ra từ nhiều thập kỷ ngồi cùng những thân chủ đang sợ chết.

Quan sát cốt lõi của Yalom: phần lớn các nền văn hoá (văn hoá phương Đông có phần ít hơn) không khuyến khích người ta ý thức về cái chết. Và chính sự né tránh đó lại khiến một nỗi sợ vốn tự nhiên trở nên đáng sợ hơn nhiều.

Càng trốn, càng sợ

Hãy nghĩ đến một việc mà ai trong chúng ta cũng có — một việc mình biết chắc sớm muộn phải làm, nhưng cứ khất lần hết ngày này qua ngày khác. Càng hoãn, ruột gan càng cồn cào, cái việc đó trong đầu càng phình to. Nỗi lo trước mắt khiến ta không dám đụng vào; nhưng nếu cắn răng làm cho xong, phần lớn trường hợp ta lại thấy nhẹ cả người. Bằng cách đẩy nó ra khỏi đầu, ta tưởng mình được yên, thực ra chỉ đang nuôi lớn nỗi sợ.

Cái chết cũng vậy. Giống như cái việc ta trì hoãn, nó vẫn thỉnh thoảng ghé qua tâm trí — nên ta không thể né được hoàn toàn. Nhưng mỗi lần ý nghĩ ấy hiện lên, ta lại vội gạt phăng đi để khỏi phải nghĩ tới lúc này. Theo Yalom, đó chính là cái vòng khiến nỗi sợ mạnh lên: gạt cái chết ra khỏi đầu giúp bạn dễ chịu trong chốc lát, nhưng về lâu dài lại làm nỗi sợ dày thêm.

Với Yalom, thật sự đối diện cái chết của chính mình — bằng cả lý trí lẫn cảm xúc, không né tránh — mới là cách chiến thắng nỗi sợ ấy. Dĩ nhiên lúc đầu chẳng dễ chịu chút nào, nhất là với một số thân chủ của ông vốn sợ chết hơn người bình thường. Nhưng khi đã nhìn thẳng vào nó một lần, nó bớt đáng sợ đi. Không phải cái chết bỗng hoá đẹp đẽ — nó chỉ trở nên có thể chấp nhận được.

Điều mà thực nghiệm hé lộ

Có một vài bằng chứng thực nghiệm ủng hộ hướng nhìn này. Một nghiên cứu do tôi đứng đầu (lúc viết bài này chưa công bố) cho thấy: trong ngắn hạn, những lời nhắc về cái chết làm tăng cảm giác trầm buồn. Nhưng khi người ta dành 5 phút mỗi ngày để nghĩ về cái chết, liên tục một tuần, thì một tuần sau các triệu chứng trầm cảm lại giảm đi — so với nhóm chỉ nghĩ về sự bất định hay một chủ đề trung tính khác.

Điều này ăn khớp với các nghiên cứu về “phát triển sau sang chấn” (post-traumatic growth). Không chỉ phần lớn con người hồi phục khá tốt sau biến cố, mà nhiều người còn kể rằng chính trải nghiệm đau đớn ấy giúp họ trưởng thành hơn. Nhiều bệnh nhân ung thư, chẳng hạn, kể rằng lúc mới nhận chẩn đoán họ hoảng loạn và như tê liệt; rồi dần dần họ bắt đầu nhìn cuộc đời bằng con mắt hoàn toàn khác — như thể lần đầu tiên họ thật sự đang sống. Chuyện này không xa lạ: đôi khi phải đến khi tiễn một người thân, ta mới chợt biết trân trọng bữa cơm gia đình mình vẫn coi là hiển nhiên.

Vậy làm sao vượt qua nỗi sợ cái chết? Chìa khoá là thôi trì hoãn, thôi lảng tránh chủ đề này. Cứ trốn mãi những ý nghĩ về cái chết gần như chưa bao giờ là một cách đi đến bình yên.

Nguồn: psychologytoday.com

Bài viết này là nội dung phát triển bản thân, không thay thế cho tư vấn hay điều trị của chuyên gia sức khoẻ tâm thần. Nếu bạn đang thấy quá sức chịu đựng, hãy tìm tới một chuyên gia tâm lý, hoặc nói với một người bạn tin tưởng.

Nếu bạn hoặc ai đó đang trong tình huống nguy hiểm tức thời, hãy gọi cấp cứu 115. Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em: 111.