Thành kiến tác động (The impact bias)

Được thảo luận bởi Timothy Wilson và Daniel Gilbert, thành kiến tác động nói rằng chúng ta không có khả năng dự đoán một sự kiện trong tương lai sẽ làm chúng ta cảm nhận như thế nào và trong bao lâu. Thành kiến này là đúng đối với những sự kiện làm chúng ta hạnh phúc cũng như những sự kiện làm chúng ta đau buồn; nhìn chung, mọi người đánh giá quá cao về một sự kiện sẽ định hướng cuộc đời và cảm xúc của họ mạnh mẽ ra sao.

Khi chúng ta nghĩ về một sự kiện trong tương lai, chúng ta phải tạo ra một bức tranh tinh thần của sự kiện đó. Nghe có vẻ dễ dàng, nhưng khi bạn tưởng tượng về một việc gì đó mà bạn chưa từng trải qua, bạn có thể gặp phải điều mà Wilson và Gilbert gọi là “vấn đề hiểu sai.” Nói đơn giản hơn, bạn đang tạo ra bức tranh sai. Giả sử bạn đang dự đoán bạn sẽ cảm nhận như thế nào vào ngày cưới của bạn, và bạn tưởng tượng bạn đang đi ở lối đi giữa các dãy ghế, mặc váy cưới lộng lẫy, hết sức hạnh phúc. Mỗi khoảnh khắc đều hoàn hảo và bạn hạnh phúc hơn bao giờ hết. Tất nhiên, điều bạn chưa tưởng tượng là trời đột ngột có sấm sét, buộc buổi lễ phải dời vào nhà thờ nhỏ, hoặc bà dì của bạn nhận xét ác ý về bố mẹ chồng của bạn, hoặc các cô phù dâu rót rượu quá tệ.

Tất cả chúng ta đều quá đơn giản hoá bản thân tình huống và những cảm xúc của chúng ta khi chúng ta tưởng tượng về tương lai, và quên rằng đa số kinh nghiệm là phức tạp chứ không chỉ có mỗi hạnh phúc.

Chúng ta cũng mắc những sai lầm trong cách chúng ta định hình những tình huống khi chúng ta đưa ra một quyết định. Khi chúng ta so sánh kịch bản A với khả năng B, chúng ta có xu hướng tập trung vào điều gì làm chúng khác biệt, thay vì tập trung vào những điểm mà chúng giống nhau. Giả sử bạn đang xem xét đến việc rời thành phố New York để đến San Diego vì bạn cần thay đổi cuộc sống của bạn. Bạn đã suy nghĩ về thời tiết (không có mùa đông), chi phí sinh hoạt (rẻ hơn) và bạn sẽ được lái xe hơn là đi xe buýt hoặc tàu điện đông đúc. Nhưng điều bạn chưa tập trung vào là cuộc sống xã hội của bạn ở New York – hoặc thiếu nó – làm bạn không hạnh phúc và cuộc sống ở San Diego không hẳn tốt hơn khi bạn không quen ai ở đó.

Thành kiến tác động cứu chúng ta khi những chuyện xấu xảy đến vì chúng ta phục hồi nhanh hơn chúng ta nghĩ, nhưng thành kiến này ngăn cản việc ra quyết định của chúng ta cũng như khả năng xác định được điều gì thực sự sẽ làm chúng ta hạnh phúc.

 

Nguồn

http://www.psychologytoday.com/blog/tech-support/201405/4-tricks-your-mind-plays-you