Không đủ thông minh để giàu có?

Thu nhập của một quốc gia và chỉ số IQ có liên quan đến nhau không? Một nghiên cứu gần đây, dựa trên mẫu 157 nước, tìm thấy mối tương quan cao và có ý nghĩa thống kê giữa hai yếu tố này. Nhìn vào đó, người ta dễ vội kết luận: chính chỉ số IQ thấp hơn đã giải thích cho mức thu nhập trung bình thấp hơn của người dân ở những nước nghèo.

Nhưng thật ra có phải vậy không?

Câu chuyện không nằm ở gen

Trong bài báo mới có tựa đề “Does the intelligence of populations determine the wealth of nations?” (Trí thông minh của một dân tộc có quyết định sự giàu có của quốc gia không?), Vittorio Daniele — giảng viên kinh tế học tại Đại học Magna Graecia ở Catanzaro, Ý — đưa ra một lời giải thích dựa trên hiệu ứng Flynn.

Qua hàng loạt nghiên cứu công bố trong nhiều thập kỷ, nhà khoa học chính trị người New Zealand J. R. Flynn nhận thấy: ở hầu hết các nước giàu, mỗi khi có đủ dữ liệu bài kiểm tra IQ trải dài qua một khoảng thời gian đủ dài, chỉ số IQ trung bình đều tăng lên đều đặn. Một số nghiên cứu còn cho thấy IQ ở người trẻ có xu hướng cao hơn người già.

Nếu trí thông minh hoàn toàn do di truyền quyết định, thì chuyện mỗi thế hệ mới lại “thông minh hơn” thế hệ trước gần như vô lý. Người thời nay mang trong mình sự tái tổ hợp gen của chính ông bà mình. Và nếu trong quá khứ những người có trí tuệ bẩm sinh thấp hơn lại đông hơn, khó sống sót hơn so với điều kiện được chăm bẵm đủ đầy ngày nay, thì lẽ ra phần trí thông minh do di truyền phải giảm đi mới đúng, chứ không thể tăng lên.

Vậy IQ tăng nhờ đâu? Như Daniele lập luận và phần lớn chuyên gia đồng tình, lời giải thích thuyết phục nhất cho hiệu ứng Flynn là: trong vài thập kỷ gần đây, mỗi thế hệ được tiếp xúc với nhiều loại kích thích hơn — và chính những kích thích đó bồi đắp nên những năng lực nhận thức mà bài test IQ vốn được thiết kế để đo.

Môi trường sống mới là thứ nuôi lớn điểm số

Nếu điều này đúng với các con tôi — lớn lên trong thời đại máy tính, khác hẳn bố mẹ tôi lớn lên trong thời đại radio — thì ta hoàn toàn có thể dự đoán được phần còn lại. Một đứa trẻ lớn lên ở vùng heo hút hoặc trong cảnh nghèo túng của những nước nghèo nhất — hãy hình dung con của một gia đình làm nông, sống trong căn nhà không điện không nước, có lẽ chẳng mấy khi thấy tờ báo — sống trong môi trường ít có cơ hội hình thành những kỹ năng nhận thức kiểu ấy hơn nhiều so với đứa trẻ có bố mẹ ở một thành phố Mỹ.

Ngược lại, một đứa trẻ tầng lớp trung lưu ở Thâm Quyến (Trung Quốc) hay Rio de Janeiro (Brazil) lại được tiếp xúc với những kích thích rất giống trẻ em Mỹ hôm nay. Chuyện các em này bắt đầu góp mặt trong những đợt khảo sát IQ của cả dân số, vì thế, cũng kéo chỉ số IQ trung bình của cả quốc gia nhích lên theo từng năm.

Số liệu mới nhất củng cố cho quan sát này: IQ đang tăng đều nhất chính ở những nước tăng trưởng kinh tế nhanh nhất trong vài thập kỷ qua. Nói cách khác, IQ trung bình của một dân tộc phản ánh mức độ tương tác giữa trí thông minh với những kích thích của đời sống hiện đại — thứ giúp mài giũa khả năng phân loại, suy luận định lượng và tư duy logic. Nó là dấu hiệu của phát triển và hiện đại hóa kinh tế, chứ không phải nguyên nhân sinh ra chúng.

Để bác lại quan điểm cho rằng khác biệt IQ giữa các nước phản ánh khác biệt về trí thông minh di truyền, và chính khác biệt di truyền ấy giải thích cho khoảng cách thu nhập, Daniele chỉ ra một điểm mấu chốt: chênh lệch IQ trung bình giữa các quốc gia lại được dự báo bởi đúng những yếu tố dùng để dự báo chênh lệch thu nhập hiện thời. Nghĩa là cả hai cùng lớn lên từ một gốc — điều kiện sống — chứ không phải cái này đẻ ra cái kia.

Nguồn

Not Smart Enough to Be Rich?

Average IQ is lower in poorer countries. Why?

Published on August 8, 2013 by Louis Putterman, Ph.D in The Good, The Bad, The Economy

PsychologyToday